Uporczywe swędzenie lub pieczenie okolic intymnych, upławy, a niekiedy także nieprzyjemny zapach: zakażenie bakteryjne lub grzybicze w obszarze pochwy powoduje u cierpiących na nie kobiet nie tylko ból, ale także bardzo nieprzyjemne odczucia, zwłaszcza wówczas, gdy dolegliwości te systematycznie nawracają. Dodatkowo wiele z nich często wstydzi się mówić o „tych” problemach, odwlekając niejednokrotnie wizytę u lekarza.

Aby w sytuacji awaryjnej można było rozpocząć leczenie tego rodzaju schorzeń, trzeba jednak określić, jakie drobnoustroje je powodują. U ich podłoża może leżeć infekcja grzybicza (kandydoza pochwy), zakażenie pochwy bakterią Gardnerella vaginalis lub innymi, które są z nią powiązane (waginoza), a także infekcja wywołana przez takie bakterie jak Escherichia coli lub paciorkowce grupy B (zapalenie pochwy wywołane przez bakterie tlenowe).

Jeszcze niedawno lekarze nie byli w stanie wdrożyć ostrego leczenia problemów wywołanych przez te drobnoustroje. Właśnie dlatego miliony polskich kobiet musiały pogodzić się z tym, że ich dolegliwości, zarówno te o podłożu bakteryjnym, jak i grzybiczym, będą regularnie nawracać i wymagać podjęcia odpowiedniej terapii. Sięgający nawet 75 procent odsetek nawrotów to smutna rzeczywistość!

Niemieccy naukowcy dokonali jednak przełomowego odkrycia, które może odmienić los pań mierzących się z tymi przypadłościami. Udało im się określić rzeczywistą przyczynę ciągłych infekcji grzybiczych i bakteryjnych. Na podstawie wyników przeprowadzonych badań opracowali nowatorskie podejście do tego rodzaju schorzeń, które dało milionom kobiet nadzieję na lepsze życie. W tym artykule wyjaśniamy, na co warto zwrócić uwagę oraz jak te rewolucyjne rozwiązania mogą pomóc także i Tobie.

Uporczywe swędzenie lub pieczenie okolic intymnych, upławy, a niekiedy także nieprzyjemny zapach to często objawy jednej z trzech poniższych chorób, które są powodowane przez różne drobnoustroje i stanowią prawdziwą zmorę wielu Polek:

I dlaczego u niektórych z nich nawracają cyklicznie, a inne nie muszą mierzyć się z tym problemem? Aby to zrozumieć, należy najpierw wyjaśnić, jak organizm może chronić się przed potencjalnymi przyczynami kandydozy, waginozy i zapalenia pochwy. Odpowiedź na to pytanie dają najnowsze wyniki badań. W przypadku wszystkich trzech chorób udało się zidentyfikować ten sam mechanizm obronny naszego ciała.

Sekret tkwi bowiem w tak zwanym mikrobiomie pochwy. Są to wszystkie pożyteczne bakterie zasiedlające okolice intymne zdrowych kobiet. Ciekawostka: Choć termin mikrobiom najczęściej kojarzy nam się z florą jelitową, pożyteczne bakterie występują w naszym organizmie także w wielu innych miejscach, mając kluczowy wpływ na samopoczucie. Warto tutaj wymienić choćby skórę, błony śluzowe czy właśnie okolice intymne.

W zdrowym mikrobiomie pochwy, podobnie jak w jelitach, występują różne szczepy bakterii zasiedlające nabłonek pochwy, a więc skórę. W ostatnich latach przeprowadzono w tej dziedzinie wiele zakrojonych na szeroką skalę badań.

Wykorzystując nowoczesne metody, takie jak sekwencjonowanie genów na bazie 16S rRNA, naukowcy przeanalizowali mikrobiom pochwy u tysięcy kobiet. Ustalili, że skład flory bakteryjnej tych obszarów jest tak samo unikatowy jak odcisk palca. Podczas gdy niektóre gatunki bakterii występują u większości kobiet, inne wykryto w mniej niż jednym procencie przebadanych próbek!

Ustalając powiązania pomiędzy mikrobiomem pochwy oraz takimi dolegliwościami jak kandydoza, waginoza czy też zapalenie pochwy wywołane przez bakterie tlenowe, różne grupy naukowców z całego świata dokonały w końcu przełomowego odkrycia: Podczas gdy mikrobiom pochwy u zdrowych kobiet składa się zwykle głównie z bakterii kwasu mlekowego, zwłaszcza z gatunku Lactobacillus crispatus, Lactobacillus gasseri lub Lactobacillus jensenii, flora bakteryjna u pań, które mierzą się z kandydozą, waginozą lub zapaleniem pochwy wywołanym przez bakterie tlenowe ma często zupełnie inny skład.

Grupa naukowców z University of Washington/Seattle (USA) pod przewodnictwem Davida N. Fredericksa dowiodła przykładowo, że u kobiet, które nie chorują na waginozę, mikrobiom zawiera w ponad 83% właśnie bakterie kwasu mlekowego. W przypadku pań, u których przypadłość ta występuje, zostały w znacznej mierze wyparte przez bakterie Gardnerella vaginalis, przez co stanowią jedynie niewielki odsetek. W przypadku zapalenia pochwy wywołanego przez bakterie tlenowe sprawa wygląda podobnie. Bakterie kwasu mlekowego wypierają tu natomiast bakterie tlenowe, takie jak np. paciorkowce.

Znaczne zmiany mikrobiomu pochwy można także zaobserwować w przypadku kandydozy pochwy: zespół badaczy z Uniwersytetu Glasgow pod przewodnictwem Emily McKloud oraz Christophera Delaneya dowiódł, że udział kluczowych bakterii kwasu mlekowego jest u pacjentek chorujących na kandydozę o prawie 40% niższy niż w porównywalnej grupie!

Naukowcy byli zdumieni: okazało się, że mikrobiom pochwy ma ewidentnie zasadnicze znaczenie przy zapobieganiu różnym dolegliwościom obszarów intymnych, od waginozy i zapalenia pochwy wywołanego przez bakterie tlenowe aż po kandydozę. Aby wykorzystać te wnioski w praktyce, trzeba było najpierw zrozumieć, jak te pożyteczne bakterie kwasu mlekowego zapobiegają wnikaniu szkodliwych bakterii, takich jak Gardnerella vaginalis, paciorkowców czy grzybów, takich jak Candida albicans.

Naukowcy z całego świata przystąpili zatem ochoczo do pracy, chcąc jeszcze bardziej zbadać te zależności. W ostatnich latach przeprowadzono zatem wiele badań, które dowodzą, że różne określone szczepy bakterii kwasu mlekowego wypierają szkodliwe bakterie i grzyby, wykorzystując w tym celu rozmaite mechanizmy.

Bardzo duże zasługi ma tutaj zespół badaczy pod przewodnictwem Marnie L. Peterson z Uniwersytetu Minnesota (USA). Udało jej się w dużej mierze ustalić, w jaki sposób mikrobiom pochwy może zapobiegać dolegliwościom o podłożu bakteryjnym, takim jak waginoza czy zapalenie pochwy.

Doszła do następujących wniosków: w pochwie zdrowych kobiet występuje kwaśne środowisko. Wskutek metabolizmu glikogenu zasiedlające ją w znacznej mierze bakterie kwasu mlekowego wytwarzają bowiem duże ilości kwasu mlekowego, którego pH waha się od 3,8 do 4,5. Wiele szkodliwych bakterii nie jest w nim jednak w stanie przeżyć. Naukowcy podejrzewają, że dotyczy to też odpowiedzialnej za waginozę bakterii Gardnerella vaginalis.

Aby zweryfikować słuszność postawionej hipotezy, naukowcy wprowadzili ją do dwóch różnych środowisk: kwaśnego oraz o neutralnym pH wynoszącym 5,5. Przeprowadzone eksperymenty wykazały, że te organizmy nie są w stanie rozwijać się w kwaśnym środowisku, które tworzą bakterie kwasu mlekowego, natomiast otoczenie o neutralnym pH jest dla nich odpowiednie. Dowiedziono tym samym, że kwaśne środowisko powstałe wskutek działania bakterii kwasu mlekowego pozwala zapobiegać waginozie w okolicach intymnych zdrowych kobiet.

Do podobnych wniosków doszli badacze z Washington University St. Louis (USA), którzy wzięli pod lupę szkodliwy grzyb Candida albicans wywołujący większość przypadków kandydozy: choć tworzone przez bakterie kwasu mlekowego kwaśne środowisko nie zwalcza go, znacznie ogranicza jednak namnażanie się komórek tego organizmu.

Włoska badaczka Irene Vacca wykazała ponadto, iż musi również odpowiednio dostosować się do bytowania w kwaśnym środowisku, wskutek czego chityna i betaglukan zostają bardziej wyeksponowane. Ułatwia to z kolei wykrycie i unieszkodliwienie tego grzyba przez system odpornościowy.

Jeszcze inny mechanizm, za sprawą którego szczepy bakterii kwasu mlekowego zapobiegają infekcjom bakteryjnym, takim jak waginoza, udało się odkryć między innymi dzięki zaangażowaniu grupy badaczy z Bostonu (USA), którzy prowadzili prace pod kierownictwem Caroline Mitchell.

Dowiedli, że pożyteczne bakterie wytwarzają nadtlenek wodoru, który ogranicza namnażanie się wielu chorobotwórczych drobnoustrojów, takich jak np. Gardnerella vaginiensis, bądź całkowicie je unicestwia. Inni naukowcy doszli do tego samego wniosku w kontekście bakterii powodujących zapalenie pochwy wywołane przez bakterie tlenowe.

Tę wyjątkową właściwość pożyteczne drobnoustroje zawdzięczają swojemu gatunkowi: są to bowiem tak zwane bakterie beztlenowe, które do przeżycia nie potrzebują tlenu, a wręcz może być on dla nich szkodliwy. Wiele szczepów bakterii kwasu mlekowego wyróżnia się na tle innych za sprawą tego, iż „odtruwają” tlen poprzez enzymy, tworząc nadtlenek wodoru (wzór chemiczny H₂O₂).

Z uwagi na to, iż hamuje on namnażanie się szkodliwych bakterii, wskutek tego całkowicie naturalnego procesu pożyteczne organizmy zapewniają kolejny mechanizm chroniący przed waginozą i zapaleniem pochwy. Jak pokazuje osobne badanie przeprowadzone przez Pirje Hütt i Eleni Lapp z uniwersytetu w Tartu (Estonia), szczególnie duże ilości nadtlenku wodoru wytwarzają szczepy z rodziny Lactobacillus crispatus.

Tego rodzaju bakterie znacznie ułatwiają także leczenie kandydozy. Po zasiedleniu pochwy szkodliwy grzyb Candida albicans tworzy bowiem błonę biologiczną chroniącą go przed zagrożeniami. Wyniki badań przeprowadzonych przez Yijun Li i Jingyun Du z Uniwersytetu Fujian w Chinach dowodzą, że nadtlenek wodoru powoduje uszkodzenie tej bariery ochronnej drobnoustrojów, dzięki czemu zdecydowanie łatwiej jest zwalczyć go i kandydozę, zarówno w ramach reakcji obronnych organizmu, jak i wdrożonego leczenia.

Międzynarodowy zespół naukowców, składający się między innymi z niemieckich specjalistów Leibnitz-HKI Jena oraz uniwersytetu w Kolonii, podjął próbę odpowiedzi na jeszcze jedno pytanie: dlaczego zdrowa flora pochwy, która składa się przede wszystkim z pożytecznych bakterii kwasu mlekowego, chroni zarówno przed waginozą i zapaleniem pochwy wywołanym przez bakterie tlenowe, jak i kandydozą.

Bakterie kwasu mlekowego wyróżniają się za sprawą wysokiej przyczepności, przez co bardzo łatwo przywierają do komórek nabłonka pochwy. Jeżeli występują w wystarczającej ilości, tworzą gęstą powłokę, której szkodliwe drobnoustroje nie są praktycznie w stanie ominąć. W jednym mililitrze wydzieliny z pochwy może być ich nawet 10 miliardów. Dzięki temu zabierają przestrzeń potrzebną szkodliwym bakteriom, takim jak na przykład Gardnerella vaginalis czy paciorkowce grupy B, a także grzybom, np. z gatunku Candida albicans.

Z uwagi na to, iż waginoza oraz zapalenie pochwy wywołane przez bakterie tlenowe często dają bardzo bolesne i nieprzyjemne objawy, lekarze niejednokrotnie czują się w obowiązku przepisać antybiotyki. W ramach doraźnego leczenia spełniają swoje zadanie, ponieważ mimo coraz większej odporności, jaką potrafią wytworzyć drobnoustroje, są w stanie poradzić sobie z przyczyną problemu, unicestwiając szkodliwe bakterie.

Problemem jest to, iż antybiotyki niszczą nie tylko szkodliwe bakterie, takie jak na przykład Gardinerella vaginalis czy paciorkowce grupy B, ale także te dobre, w tym zasiedlające okolice intymne bakterie kwasu mlekowego. Wskutek tego powodują zubożenie flory bakteryjnej oraz znacznie pogarszają odporność mikrobiomu pochwy na nowe bakterie czy też grzyby, tak naprawdę torując im drogę oraz przyczyniając się do nawrotu infekcji.

Nic zatem dziwnego, iż, jak wspomniano na początku, odnotowuje się coraz większy odsetek nawracających dolegliwości. Z uwagi na to, iż najważniejsza forma leczenia, jaką są antybiotyki, w przypadku infekcji bakteryjnych znacznie zwiększa ryzyko ich nawrotu, wielu naukowców zastanawiało się, jak wykorzystać zebrane w ciągu ostatnich lat wnioski dotyczące znaczenia mikrobiomu z punktu widzenia waginozy, zapalenia pochwy wywołanego przez bakterie tlenowe czy też kandydozy.

Wykorzystując wyniki przeprowadzonych badań, niemieccy naukowcy przystąpili do pracy nad długofalowym rozwiązaniem, które pomoże pacjentkom uporać się z nawracającymi infekcjami. Doszli do wniosku, iż opracowując odpowiedni preparat, należy wziąć pod uwagę trzy kluczowe kwestie: