Częste, częściowo niekontrolowane parcie na pęcherz i bolesne pieczenie podczas oddawania moczu: zapalenie pęcherza daje wyjątkowo nieprzyjemne objawy – a dodatkowo systematycznie nawraca u milionów kobiet, skutecznie uprzykrzając im życie. Nie jest u nich jedynie jednorazowym incydentem.

Wręcz przeciwnie, powraca co kilka tygodni lub miesięcy, dając te same objawy, a także powodując ból i dyskomfort. Wiele z nich decyduje się skorzystać z pomocy lekarza, który zazwyczaj przepisuje antybiotyki. Pomimo tego, iż zawsze możemy liczyć na wsparcie lekarzy, znajomych czy internautów, którzy polecają na przykład ziołowe napary, rzadko udaje się uniknąć nawrotu tej przypadłości.

Niemieccy naukowcy opracowali jednak teraz zupełnie nowatorskie rozwiązanie, które może przywrócić nadzieję milionom kobiet. W tym artykule wyjaśniamy, na co warto zwrócić uwagę oraz jak ta rewolucyjna koncepcja może pomóc także i Tobie.

Zapalenie pęcherza to infekcja pęcherza moczowego wywołana w większości przypadków przez bakterie. Te drobnoustroje, najczęściej Escherichia coli (w 80% przypadków), ale także Klebsiella czy Pseudomonas aeruginosa, przedostają się niemal zawsze z zewnątrz przez otwór pochwy do moczowodów, a następnie w górę, ku pęcherzowi moczowemu.

To właśnie tam wywołują stan zapalny, który skutkuje częstym, niekontrolowanym parciem na pęcherz oraz bolesnym pieczeniem. Z uwagi na różnice anatomiczne pomiędzy kobietami i mężczyznami to schorzenie najczęściej występuje u pań. Odcinek od ujścia cewki moczowej do pęcherza ma u kobiet tylko 4 cm długości, a u mężczyzn jest o 16 cm dłuższy, przez co szkodliwe bakterie muszą pokonać do pęcherza znacznie krótszą drogę, wyrządzając przy tym potencjalnie szkody.

I dlaczego u milionów z nich problem ten występuje cyklicznie, a inne całkowicie omija? Aby to zrozumieć, trzeba najpierw wyjaśnić, jak organizm chroni się przed wywołującymi to schorzenie szkodliwymi bakteriami Escherichia coli, Klebsiella czy też Pseudomonas aeruginosa.

Warto przyjrzeć się wynikom najnowszych badań: sekret tkwi w tak zwanym mikrobiomie pochwy. Są to wszystkie pożyteczne bakterie zasiedlające okolice intymne zdrowych kobiet. Ciekawostka: choć termin mikrobiom najczęściej kojarzy nam się z florą jelitową, pożyteczne bakterie występują w naszym organizmie także w wielu innych miejscach, mając kluczowy wpływ na samopoczucie. Warto tutaj wymienić choćby skórę, błony śluzowe czy właśnie okolice intymne.

W zdrowym mikrobiomie pochwy, podobnie jak w jelitach, występują różne szczepy bakterii. Na przestrzeni ostatnich lat przeprowadzono w tej dziedzinie wiele zakrojonych na szeroką skalę badań. Wykorzystując nowoczesne metody, takie jak sekwencjonowanie genów na bazie 16S rRNA, naukowcy przeanalizowali mikrobiom pochwy u tysięcy kobiet. Ustalili, że skład flory bakteryjnej tych obszarów jest tak samo unikatowy jak odcisk palca i podobnie jak on wyjątkowo zróżnicowany. Podczas gdy niektóre gatunki bakterii występują u większości kobiet, inne wykryto w mniej niż jednym procencie przebadanych próbek!

Gdy naukowcy zbadali w końcu powiązania pomiędzy mikrobiomem pochwy oraz nawracającymi zapaleniami pęcherza, doszli do rewolucyjnych wniosków: przeprowadzone na kilku kontynentach badania jednoznacznie wykazały, że te pożyteczne bakterie zdecydowanie pomagają zapobiegać zapaleniom pęcherza, uniemożliwiając wniknięcie szkodliwych drobnoustrojów, takich jak Escherichia coli, czy też ograniczając ich namnażanie.

Takanori Sekito i Koichiro Wada z japońskiego uniwersytetu Okayama porównali przykładowo mikrobiom pochwy grupy zdrowych kobiet z mikrobiomem grupy kobiet cierpiących na nawracające zapalenie pęcherza.

Okazało się, że flora bakteryjna pochwy kobiet, u których występuje ta przypadłość, znacznie różni się od tej obecnej u innych pań. W organizmach kobiet, które już dawno nie doświadczały zapalenia pęcherza, dominują szczepy bakterii z gatunku bakterii mlekowych, stanowiące często ponad 90 procent mikrobiomu. Co ciekawe, nigdy nie jest to jednak ten sam szczep. Obecne są tam różne szczepy, na przykład te z rodziny Lactobacillus crispatus (6 różnych szczepów) lub Lactobacillus gasseri (3 różne szczepy).

Zawsze mamy jednak do czynienia z bakteriami kwasu mlekowego. W organizmach kobiet, które cierpią na nawracające zapalenie pęcherza, wykryto ich z kolei znacznie mniej, a u niektórych nie występowały wręcz wcale! Ich mikrobiom zawierał za to dużą ilość bakterii Enterobacteriaceae, które wywołują różne dolegliwości. A co najgorsze, nawet u kobiet, które wcześniej nie miały tego rodzaju problemów, zmiana flory bakteryjnej, do której przedostały się bakterie Enterobacteriaceae, często skutkowała pojawieniem się tej przypadłości.

Naukowcy byli zdumieni: nie ulega wątpliwości, że mikrobiom pochwy ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania nawrotom zapalenia pęcherza. Aby jednak wykorzystać te wnioski w praktyce, trzeba było najpierw zrozumieć, jak te pożyteczne bakterie kwasu mlekowego zapobiegają wnikaniu szkodliwych drobnoustrojów, takich jak Escherichia coli. Naukowcy z całego świata przystąpili zatem ochoczo do pracy, chcąc jeszcze bardziej zbadać te zależności.

W ostatnich latach przeprowadzono zatem wiele badań, które dowodzą, że różne określone szczepy bakterii kwasu mlekowego wypierają szkodliwe bakterie, wykorzystując w tym celu różnorodne mechanizmy.

Do odpowiedzi na pytanie, W JAKI SPOSÓB mikrobiom pochwy może zapobiegać nawracającemu zapaleniu pęcherza, w znacznym stopniu przyczyniły się badania zespołu naukowców z Massachusetts General Hospital pod przewodnictwem Patricii L. Hudson oraz Caroline Mitchel z Uniwersytetu Harwarda. Ich autorki doszły do wniosku, że ryzyko zapalenia pęcherza moczowego ograniczają zwłaszcza bakterie kwasu mlekowego, które wskutek metabolizmu glikogenu produkują duże ilości kwasu mlekowego.

Za sprawą tej substancji tworzą bowiem w pochwie kwaśne środowisko, jakie występuje w zdrowej florze pochwy. Znacznie ogranicza ono namnażanie się szkodliwych bakterii, takich jak Escherichia coli. Ten mechanizm działania jednoznacznie potwierdzają wynikające z badań wnioski: szczepy bakterii kwasu mlekowego, które przyczyniały się do powstawania bardzo kwaśnego środowiska, najskuteczniej ograniczały wzrost szkodliwych bakterii lub wręcz całkowicie mu zapobiegały.

Szczególnie wysoką skuteczność przypisuje się tu rodzinie gasseri. Dowiedziono tym samym, że utrzymywanie kwaśnego, a tym samym zdrowego środowiska pochwy, znacznie pomaga w walce z nawracającym zapaleniem pęcherza.

Inny mechanizm, za sprawą którego obecne w organizmie szczepy bakterii kwasu mlekowego przeciwdziałają zapaleniu pęcherza, odkryto między innymi dzięki pracom grupy naukowców Gupta/Stapleton z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w Seattle.

Dowiedli, że pożyteczne bakterie wytwarzają nadtlenek wodoru, który ogranicza namnażanie się wielu chorobotwórczych bakterii, takich jak np. Escherichia coli, bądź całkowicie je unicestwia. Tę wyjątkową właściwość pożyteczne drobnoustroje zawdzięczają swojemu gatunkowi: są to bowiem tak zwane bakterie beztlenowe, które do przeżycia nie potrzebują tlenu, a wręcz może być on dla nich szkodliwy. „Odtruwają” go za sprawą enzymów, tworząc nadtlenek wodoru (wzór chemiczny H₂O₂).

Z uwagi na to, iż hamuje on namnażanie się szkodliwych bakterii, wskutek tego całkowicie naturalnego procesu pożyteczne organizmy zapewniają kolejny mechanizm chroniący przed zapaleniem pęcherza. Jak pokazuje osobne badanie przeprowadzone przez Pirje Hütt i Eleni Lapp z uniwersytetu w Tartu (Estonia), szczególnie duże ilości nadtlenku wodoru wytwarzają szczepy z rodziny Lactobacillus crispatus.

Ostatnia kwestia, którą wzięli pod lupę między innymi naukowcy z niemieckiego Institut für Mikroökologie, dotyczy tego, iż w przypadku wystarczającej ilości bakterie kwasu mlekowego mogą także tworzyć na komórkach nabłonka pochwy szczelną powłokę. W jednym mililitrze wydzieliny z pochwy może być ich nawet 10 miliardów.

Dzięki temu zabierają potrzebną przestrzeń szkodliwym mikroorganizmom, takim jak na przykład Escherichia coli, uniemożliwiając im bytowanie w tych obszarach. Pożyteczne bakterie kwasu mlekowego zapobiegają tym samym pojawieniu się tam szkodliwych drobnoustrojów.

Z uwagi na to, iż zapalenie pęcherza często daje bardzo bolesne i nieprzyjemne objawy, lekarze niejednokrotnie czują się w obowiązku przepisać antybiotyki. W ramach doraźnego leczenia spełniają swoje zadanie, ponieważ mimo coraz większej odporności, jaką potrafią wytworzyć drobnoustroje, są w stanie poradzić sobie z przyczyną problemu, unicestwiając szkodliwe bakterie w pęcherzu.

Problemem jest to, iż antybiotyki niszczą nie tylko szkodliwe bakterie, takie jak na przykład Escherichia coli, ale także te dobre, w tym zasiedlające okolice intymne bakterie kwasu mlekowego. Wskutek tego powodują zubożenie flory bakteryjnej oraz znacznie pogarszają odporność mikrobiomu pochwy na nowe drobnoustroje, tak naprawdę torując im drogę oraz przyczyniając się do nawrotu infekcji.

Co gorsza, jak dowodzą badania zespołu naukowców pod przewodnictwem Johna R. Brannona z Uniwersytetu Nashville/Tennessee w USA, ułatwiają bytowanie w okolicach intymnych nie tylko nowym, szkodliwym mikroorganizmom. Powodujące wspomniane dolegliwości bakterie Escherichia coli wykształciły wyjątkowo niebezpieczną zdolność do wnikania w komórki nabłonka pochwy i mogą tam nawet przetrwać antybiotykoterapię. Po jej zaprzestaniu docierają do zniszczonej flory pochwy i mogą się tam namnażać w niemal nieograniczonym tempie, co sprzyja nawrotom zapalenia pęcherza.

Z uwagi na to, iż najważniejsza forma leczenia, jaką są antybiotyki, w przypadku zapalenia pęcherza znacznie zwiększa ryzyko jego nawrotu, wielu naukowców zastanawiało się, jak wykorzystać zebrane w ciągu ostatnich lat wnioski dotyczące znaczenia mikrobiomu z punktu widzenia tego schorzenia.

Wykorzystując wyniki przeprowadzonych badań, niemieccy naukowcy przystąpili do pracy nad długofalowym rozwiązaniem, które pomoże pacjentkom uporać się z nawracającymi infekcjami. Doszli do wniosku, iż opracowując odpowiedni preparat, należy wziąć pod uwagę trzy kluczowe kwestie: